عوامل بیولوژیک در کنترل آفات

[۱] آفات (Pests)، در اين راهنما به مفهوم كليه عوامل زنده شامل جانوران زيان آور، عوامل بيماريزا و علفهاي هرز است، كه به نحوي در رشد، نمو و توليد گياهان اختلال ايجاد مي كنند.
 
[2] Biocontrol agents (BCAs)
[3] Biopesticides
[4] Next generation of crop protection products
[5] Micro-organisms
[6] Microbial pesticides
[7] Microbial pest control agents
[8] Natural products

به آفتكشهاي مشتق از مواد گياهي شامل مواد طبيعي غيرسنتز شده Botanical Pesticide نيز گفته مي شود. در واقع اين آفتكشها، آلكالوييدها و يا گليكوسيدهايي هستند كه در گل، ساقه، ريشه و يا حتي بذر گياهان وجود دارند. آلكالوييدها، مشتقات اسيدهاي آمينه هستند و براي خود گياه غيرضروري اند. گليكوسيدها نيز از قندها مي باشند.  
 
۱- ماكروارگانيسم ها[۱] كه شامل بيش از ۱۰۰ مورد از حشرات و كنه هاي شكارگر[۲] و پارازيتوييد[۳] (انگل واره) حشرات و كنه هاي آفات گياهي هستند و به صورت تجاري براي مصرف در گلخانه ها و مزارع عرضه مي شوند.
 
۲- عوامل بيوشيميايي[۴] كه شامل مواد شيميايي علامت دهنده[۵] (فرومونها و آللوكميكالها)، تنظيم كننده هاي رشد حشرات[۶]، تـنظيم كننده هاي طبيعي گياهان[۷] و آنزيمها[۸] مي باشند.
 
علاوه بر عوامل كنترل بيولوژيكي كه ذكر شد، گياهاني به بازار عرضه شده اند كه حاوي ژنهاي مطلوب مورد نظر توليدكنندگان محصولات كشاورزي هستند. هم اكنون بيش از ۲۰ ژن شناسايي شده كه عامل مقاومت در برابر علف كش ها و يا حمله ويروسها يا آفات هستند و  به گياهان مورد نظر منتقل شده و به صورت تجاري عرضه مي شوند.
در دهه ۱۹۷۰ ميلادي ۳۰۰ ماده شيميايي مؤثر[۹]  براي توليد هزاران آفتكش تجاري در دسترس بود، اكنون به دليل مسايل زيست محيطي مواد شيميايي مؤثر به ۷۰ مورد كاهش يافته است؛ در حاليكه عوامل كنترل بيولوژيكي كه در دهه ۱۹۷۰ محدود به توليد تجاري ۲ حشره بود امروزه شاهد چنين گسترشي است. در سال ۲۰۰۰ ميلادي ۱۰ درصد از سهم بازار مواد شيميايي كشاورزي[۱۰]  به عوامل كنترل بيولوژيكي اختصاص داشت و سالانه نيز رشدي بين ۱۵-۱۰ درصد دارد. ممنوعيت مصرف سم در گلخانه ها در اروپا و همچنين بازار خوب محصولات داراي برچسب سبز[۱۱] (بدون مصرف مواد شيميايي) بستر مناسبي براي توليد و عرضه فرآورده هاي بيولوژيك كنترل آفات فراهم كرده است. اين محصولات حتي پوشاك تهيه شده از الياف طبيعي ارگانيك مانند پنبه ارگانيك را شامل مي شود. تجارت جهاني آفتكشهاي ميكروبي بيش از ۱۲۵ ميليون دلار آمريكا در سال است كه هنوز كمتر از ۱ درصد كل تجارت جهاني تركيبات شيميايي كشاورزي (۲۵ ميليارد دلار) است كه ۸۰ درصد به Bt ،  ۳/۱۳ درصد به نماتدها و ۶۷/۶ درصد به ساير ميكروارگانيسم ها اختصاص دارد. مصرفBt  در (كشورهاي همجوار) چين ۳۰۰۰ تن، مالزي ۲۵۰ تن، فيليپين ۳۰۰ تن، تايلند ۱۶۰ تن و در هند ۵۰ تن در سال است. عوامل كنترل بيولوژيكي يكي از گزينه هاي مناسب در دستيابي به كشاورزي پايدار است. با فناوري هاي نوين مولكولي اثربخشي، دوام و انتخابي شدن اين تركيبات روز به روز بيشتر مي شود. به طور تخميني هزينه تحقيق و ساخت يك تركيب شيميايي جديد آفتكش دست كم از ۴۰ ميليون تا حداكثر ۱۵۰ ميليون دلار آمريكا متغير است و زمان لازم براي تحقيق، سنتز و توليد تجاري بيش از ۱۰ سال است. در حالي كه تركيبات طبيعي علاوه بر اين كه كم خطرتر هستند توليدشان به زمان و هزينه (دهها هزار دلار به جاي ميليونها دلار) كمتري نياز دارد(Srivastava,2003).
 
كاربرد عوامل ميكروبي در كنترل حشرات و بيماريها
عوامل كنترل بيولوژيكي پتانسيل بالايي در كنترل حشرات به ويژه حشرات راسته هاي بالپولكداران[۱۲] و جوربالان[۱۳] دارند. البته توليد انبوه، فرمولاسيون و كاربرد اين عوامل هنوز با محدوديتهايي رو به روست و موفقيت كنترل بيولوژيكي نيز در گرو رفع همين محدوديت هاست. به ويژه كه اين فرآورده ها در كشورهاي توسعه يافته با فناوري هاي نوين و تجهيزات پيچيده و شرايط كشت استريل توليد مي شوند در حالي كه اين روشهاي توليد براي كشورهاي در حال توسعه مناسب نيست و اين كشورها به روشهايي ارزان و در دسترس نياز دارند.
مهمترين فرآورده هاي بيولوژيكي كنترل كننده آفات ميكروارگانيسم ها هستند. حشرات نيز مانند ساير ارگانيسم هاي زنده به بيماري مبتلا مي شوند و ابتلاي به بيماري يكي از عوامل مهم مرگ و مير در شرايط طبيعي است. بيمارگرهاي ميكروبي[۱۴] حشرات شامل ويروسها، باكتريها، قارچها، نماتدها و پروتوزوآها مي باشند. استفاده از ميكروارگانيسم ها شامل جداسازي و كشت در محيط كشتهاي آزمايشگاهي و سپس توليد مايه[۱۵] در مقياس وسيع براي استفاده در زمان و مكان مناسب در گلخانه و يا مزرعه است. البته اين تكنيك براي ميكروارگانيسم هايي مناسب است كه به راحتي در محيط كشت رشد مي كنند و همچنين امكان تحريك آنها به توليد اسپور و يا ساير اندام هاي مقاوم براي انبارداري و كاربرد وجود دارد. بسياري از قارچها و باكتريها با اين روش سازگارند ولي ويروسها محدوديتهايي دارند و بايد حتماً در اندام هاي زنده تكثير شوند.
در كنترل بيولوژيكي بيماريهاي گياهي روشهاي گوناگوني براي كاهش خسارت عوامل بيماريزا وجود دارد. در برخي روشها، آنتاگونيستها به اكوسيستم زراعي افزوده مي شوند ولي در ديگر موارد محيط به گونه اي اصلاح مي شود كه براي فعاليت آنتاگونيست مناسب شود. بيشترين و مؤثرترين روش معمول در كنترل بيولوژيكي كاهش دادن جمعيت بيمارگرهاي خاكزي براي توقف و كنترل بيماري هاي اوليه است، كه البته اين تعريف كاربرد گياهان مقاوم را نيز شامل مي شود. كنترل بيماريهاي گياهي از دهة ۱۹۸۰ ميلادي توسعه بيشتري پيدا كرد. در برخي موارد اين روشها به دليل ناكارآمدي ساير تكنيكهاي مديريت بيماري به كار مي روند ولي در موارد ديگر چون داراي كمترين اثرات تخريبي نسبت به روشهاي فيزيكي و شيميايي هستند، كاربرد دارند. بيماريهاي ريشه، ساقه، اندامهاي هوايي گياهان، گلها و ميوه ها در اثر بيمارگرهاي گسترده اي ايجاد مي شوند. به دليل همين تنوع، گونه هاي آنتاگونيست اين بيمارگرها و مكانيسم عمل آنها در كنترل بيماري بسيار متنوع و گسترده است. براي كنترل هر يك از انواع بيماريهاي ريشه، ساقه و اندامهاي هوايي، عوامل بيولوژيكي مختلفي مورد بررسي قرار گرفته و برخي از آنها به صورت تجاري توليد و مصرف مي شوند. مطالعات گسترده مؤيد اين مطلب است كه كنترل بيولوژيكي بيماريهاي ريشه به ويژه پوسيدگي طوقه و ريشه با يك يا چند عامل آنتاگونيستي در محيطهاي گلخانه مؤثر است و مي توان مديريت مناسبي را در يك گلخانه با توجه به ميزبان، بيماريهاي موجود و آنتاگونيستهاي مؤثر، طراحي و اجرا كرد. امروزه افق جديدي در كنترل بيولوژيكي آفات و بيماريها در گلخانه ها گشوده شده است.
 
ويروسها
ويروسها به دليل بيماريزايي زياد و عملكرد انتخابي شان براي كنترل حشرات از پتانسيل زيادي برخوردارند و از ۴۰ سال پيش براي كنترل آفات مورد توجه قرار گرفته اند. دست كم ۱۱ خانواده و برخي گروههاي ديگر ويروسي شناخته شده است كه براي حشرات بيماريزا هستند. از ۱۲۰۰ نوع ويروس بيماريزاي حشرات ۷۱ درصد از بالپولكداران، ۱۴ درصد از دوبالان[۱۶]، ۷ درصد از بال غشاييان[۱۷] و ۵ درصد از سخت بالپوشان[۱۸] جدا شده اند. در اين ميان ويروسهاي خانواده Baculoviridae در كنترل آفات توجه بيشتري را به خود جلب كرده اند و فرآورده هاي حاصل از آنها به صورت تجاري عرضه مي شود، كه در درجه اول به دليل بيماريزا نبودن اين ويروسها براي انسان و ساير ارگانيسم هاي غيرهدف و در درجه دوم به دليل بيماريزايي شديد اين ويروسها و حساسيت حشرات مي باشد. از سوي ديگر ۵۰ درصد ويروسهاي جدا شده از اين خانواده هستند. ۵۴ گونه حشره به خوبي با باكولوويروسها كنترل مي شوند كه بيشترشان (۸۷ درصد) از بالپولكداران، ۱۱ درصد بال غشاييان و ۲ درصد از سخت بالپوشان هستند. همچنين بيش از ۳۰ فرآورده ويروسي حشره كش براي مبارزه با آفات ثبت شده است. علاوه بر كشورهاي توسعه يافته، در كشورهاي در حال توسعه مانند هند، تايلند و برزيل نيز از اين فرآورده ها استفاده مي شود.
فرآورده هاي مختلف ويروسي با نامهاي مختلف تجاري عرضه مي شوند. چگونگي مصرف اين فرآورده ها بسته به نوع ويروس و آفت هدف ممكن است تفاوتهايي داشته باشد. براي نتيجه مطلوب بهتر است سطح برگها كاملاً با فرآورده مورد نظر پوشش داده شود. همچنين چون زمان افزودن فرآورده در مزرعه بسيار مهم است، رديابي حشرات بالغ به منظور تعيين زمان تخم گذاري و تفريخ تخم ها در كنترل بهتر مؤثر است. افزودن فرآورده در بيشتر موارد در زمان تفريخ تخم ها آفت را بسيار بهتر كنترل خواهد كرد به ويژه كه برخي از ويروسها روي سن هاي لاروي اول فعال تر از مراحل لاروي بعدي هستند.
معرفي تعدادي از حشره كش هاي ويروسي:
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Anagrapha falcifera nucleopolyhedrovirus
نام علمي : .Anagrapha falcifera nucleopolyhedrovirus
ساير نامها: nucleopolyhedrovirus Celery looper، AfNPV و AfMNPV.
منشأ : به صورت طبيعي از Anagrapha falcifera جدا شده است.
آفا ت هدف  : براي كنترل لاروهاي بالپولكداران به ويژه گونه هاي Heliotis و Helicoverpa  مانند Heliotis virescens و Helicoverpa zea استفاده مي شود.
محصولات  هدف : ذرت، پنبه، گوجه فرنگي و ساير سبزيها، درختان ميوه و گياهان زينتي.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس)[۱۹].
فرمولاسيون  : مايع .liquid concentrate
نام تجاري  : Anagrapha falcifera NPV (Certis[20]).
روش استفاده  : بايد در حجم زياد به صورتي محلول پاشي شود كه تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود. ويروس ۷ تا ۱۴ روز در سطح برگها توانايي آلوده كردن حشرات را دارد.
خصوصيات فرآورده : فرآورده بايد عاري از باكتري هاي بيماريزاي انساني باشد.
شرايط انبارداري : بايد در ظرف كاملاً در بسته در جاي خشك، تاريك و خنك زير ۲۱ درجه سانتيگراد نگهداري شود. در صورتي كه در دماي انجماد نگهداري شود، مدت زمان نگهداري افزايش مي يابد.در دماي بالاي ۳۲ درجه سانتيگراد ناپايدار است.  
زمان  نگهداري  : در دماي ۲ درجه سانتيگراد چندين هفته پايدار است. چنانچه منجمد شود پايداري فرآورده نامحدود مي باشد.
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Autographa californica nucleopolyhedrovirus
نام علمي :. Autographa californica nucleopolyhedrovirus  ساير نامها: AcNPV و AcMNPV.
منشأ : در طبيعت به فراواني يافت مي شود. به صورت طبيعي از Autographa californica  جدا شده است.
آفا ت هدف  : براي كنترل لاروهاي بالپولكداران مصرف مي شود.
محصولات  هدف : ذرت، سبزيها، درختان ميوه و گياهان زينتي.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس).
فرمولاسيون  : مايع  .liquid concentrate
نام تجاري  :  VPN 80 (Agricola El Sol)و .Gusano(Certis)
روش استفاده  : بايد در حجم زياد به صورتي محلول پاشي شود كه تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود.
خصوصيات فرآورده : فرآورده بايد عاري از باكتري هاي بيماريزاي انساني باشد.
شرايط انبارداري : بايد در ظرف كاملاً در بسته در جاي تاريك، خشك و خنك زير ۲۱ درجه سانتيگراد نگهداري شود.  
زمان  نگهداري  : در صورتي كه در دماي انجماد نگهداري شود، مدت زمان نگهداري افزايش مي يابد.در دماي بالاي ۳۲ درجه سانتيگراد ناپايدار است. در دماي ۲ درجه سانتيگراد چندين هفته پايدار است. چنانچه منجمد شود پايداري فرآورده نامحدود مي باشد.
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Cydia pomonella granulosis virus
نام علمي : جدايه هاي مكزيكي و فرانسوي ويروس Cydia pomonella granulosis virus. ساير نامها: CpGV و CmGV.
منشأ : به صورت طبيعي از لارو كرم سيب جدا شده است.
آفا ت هدف  : براي كنترل لاروهاي بالپولكداران به ويژه گونه هاي Heliotis و Helicoverpa  مانند Heliotis virescens و Helicoverpa zea مصرف مي شود.
محصولات  هدف : سيب،گلابي، گوجه فرنگي و ساير سبزيها، درختان ميوه و زينتي.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس).
فرمولاسيون  : مايع  .liquid concentrate
نام تجاري  : Anagrapha falcifera NPV (Certis).
روش استفاده  : بايد زمان ظهور حشرات بالغ با تله هاي فرموني تعيين شود تا فرآورده در بهترين زمان براي كنترل آفت مصرف شود. بايد در زمان ظهور حشرات بالغ در حجم زياد به ميزان GV 1013*1 در هكتار به صورتي محلول پاشي شود كه تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود. ويروس ۷ تا ۱۴ روز در سطح برگها قابليت آلودگي دارد.
خصوصيات فرآورده : فرآورده بايد عاري از باكتري هاي بيماريزاي انساني باشد.
شرايط انبارداري : بايد در ظرف كاملاً در بسته در جاي خشك و خنك زير ۲۱ درجه سانتيگراد نگهداري شود.  
زمان  نگهداري  : در صورتي كه در دماي انجماد نگهداري شود، مدت زمان نگهداري افزايش مي يابد.در دماي بالاي ۳۲ درجه سانتيگراد ناپايدار است. در دماي ۲ درجه سانتيگراد چندين هفته پايدار است. چنانچه منجمد شود پايداري فرآورده نامحدود مي باشد.
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Helicoverpa zea nucleopolyhedrovirus
نام علمي :. Helicoverpa zea nucleopolyhedrovirus  ساير نامها: HzNPV و HzMNPV.
منشأ : به صورت طبيعي گونه هاي Heliotis و Helicoverpa  را آلوده مي كند.
آفا ت هدف  : براي كنترل گونه هاي Heliotis و Helicoverpa لاروهاي بالپولكداران به ويژه گونه هاي Heliotis و Helicoverpa  مانند Heliotis virescens و Helicoverpa zea مصرف مي شود.
محصولات  هدف : پنبه، گوجه فرنگي، سبزيها و گياهان زينتي.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس).
فرمولاسيون  : مايع .liquid concentrate
نام تجاري  : GemStar (Certis).
روش استفاده  : به ميزان ۷۵۰ ميلي ليتر در هكتار محلول پاشي مي شود، به طوريكه تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود.
خصوصيات فرآورده : فرآورده بايد عاري از باكتري هاي بيماريزاي انساني باشد.
شرايط انبارداري : بايد در ظرف كاملاً در بسته در جاي خشك و خنك زير ۲۱ درجه سانتيگراد نگهداري شود.  
زمان  نگهداري  : در صورتي كه در دماي انجماد نگهداري شود، مدت زمان نگهداري افزايش مي يابد.در دماي بالاي ۳۲ درجه سانتيگراد ناپايدار است. در دماي ۲ درجه سانتيگراد چندين هفته پايدار است. چنانچه منجمد شود پايداري فرآورده نامحدود مي باشد.
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Mamestra brassicae nucleopolyhedrovirus
نام علمي :. Mamestra brassicae nucleopolyhedrovirus  ساير نامها: MbNPV.
منشأ : در طبيعت Mamestra brassicae  را آلوده مي كند. اولين بار در فرانسه از Mamestra brassicae  جدا شد. اين ويروس ساير گونه هاي بالپولكداران را نيز آلوده مي كند.
آفا ت هدف  : براي كنترل Mamestra brassicae ، Helicoverpa armigera ، Phthorimaea operculella و Plutella xylostella مصرف مي شود.
محصولات  هدف : سيب زميني، كلم، سبزيها و گياهان زينتي.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس).
فرمولاسيون  : مايع  .liquid concentrate
نام تجاري  : (Calliope[21]) وMamestrin (NPP[22])، وVirin-EKS (NPO Vector[23]).
روش استفاده  :  Mamestrinبايد به ميزان ۴ ليتر در هكتار در هر نوبت استفاده شود. براي كنترل بهتر بايد هنگام محلول پاشي تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود.
خصوصيات فرآورده : حاوي 1012* 5.2 (PIBs) Polyhedral inclusion bodies در ليتر مي باشد.
شرايط انبارداري : بايد در دماي ۴ درجه سانتيگراد نگهداري شود.  
زمان  نگهداري  : در صورت نگهداري در شرايط مناسب به مدت ۲ سال ماندگاري دارد.


________________________________________
[1] Macro-organisms
[2] Predatores
[3] Parasitoides
[4] Biochemical agents
[5] Semiochemicals
  Insect Growth Regulators (IGRs) [6]
[7] Natural Plant Regulators
[8] Enzymes
[9] Chemical active ingredient
[10] Agrochemicals
[11] Green label
[12] Lepidoptera
[13] Homoptera
[14] Microbial pathogens
[15] Inoculum
[16] Diptera
[17] Hymenoptera
[18] Coleoptera
[19] Insecticidal baculovirus
 [20]اسامي داخل پرانتز نام شركتهاي توليدكننده مي باشند.
[21] نام شركت توليدكننده
[22] نام شركت توليدكننده
[23] نام شركت توليدكننده
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ): Spodoptera exigua nucleopolyhedrovirus
نام علمي :. Spodoptera exigua multicapsid nucleopolyhedrovirus  
ساير نامها:  Spodoptera exigua nucleopolyhedrovirus، SeNPV و SeMNPV .
منشأ : در طبيعت به فراواني يافت مي شود و از كرم برگخوار كارادرينا Spodoptera exigua  جدا شده است.
آفا ت هدف  : براي كنترل كرم برگخوار كارادرينا Spodoptera exigua  مصرف مي شود .
محصولات  هدف : براي استفاده روي محصولات مختلفي مانند پنبه، سبزيها، انگور و گياهان زينتي و همچنين در گلخانه ها براي محصولات سبزي و زينتي توصيه مي شود.
فعاليت بيولوژيكي : حشره كش بيولوژيكي (باكولوويروس).
فرمولاسيون  : پودر با قابليت ترشوندگي((WP و مايع liquid concentrate  .
نام تجاري  : (Brinkman) وSpod-X (Certis)، (Applied Chemicals) Ness-E و   .Ness-A
روش استفاده  : بايد زمان ظهور حشرات بالغ رديابي شود و در زمان تخم ريزي به كار رود. براي كنترل بهتر بايد هنگام محلول پاشي تمام شاخ و برگ گياهان مورد نظر آغشته به آفتكش شود.
خصوصيات فرآورده : پيكره هاي كروي و كشيده ويروس در ماتريكس پروتيين كريستالي[۱] قرار دارند و فرآورده بايد عاري از باكتري هاي بيماريزاي انساني باشد.  
شرايط انبارداري : در جاي خشك و خنك نگهداري شود. فرمولاسيون مايع بايد در يخچال نگهداري شود ولي نبايد يخ بزند.  
زمان  نگهداري  : فرمولاسيون مايع بايد در مدت ۳ ماه مصرف شود ولي فرمولاسيون پودر با قابليت ترشوندگي تا ۱ سال قابل نگهداري است.
 
مكانيسم عمل حشره كشهاي ويروسي : حشرات با خوردن باكولوويروسها آلوده مي شوند. ويروسهاي اين خانواده پس از ورود به بدن لارو وارد همولنف مي شوند. در روده مياني، پوشش پروتييني ويروس حل شده و ويريونهاي بيماريزا رها مي شوند. ويريونها به سلولهاي روده مياني و هسته آنها حمله ور شده و در آنجا تكثير مي شوند. سپس به سطح سلولهاي روده مياني آمده و دوباره وارد همولنف حشره مي شوند و جذب سلولهاي حساس مي گردند و به هسته اين سلولها حمله ور مي شوند. مدت زمان لازم از مرحله خوردن تا همانندسازي به سن لاروي حشره و دما بستگي دارد و در كل در مقايسه با حشره كشهاي شيميايي كندتر عمل مي كنند.  
 
باكتريها
فرآورده هاي تهيه شده از باكتريها در مقايسه با ويروسها گستردگي بسيار بيشتري دارند و به صورت حشره كش، قارچ كش، باكتري كش، نماتدكش و علف كش هاي بيولوژيكي در بازار عرضه مي شوند. برخي از اين فرآورده ها عوامل تسريع و يا تنظيم كننده رشد[۲] هستند.
اگرچه باكتري هاي بيماريزاي حشرات بسيار متعدد و متنوعند ولي فقط تعداد اندكي از آنها از نظر تجاري به عوان حشره كش مورد استفاده قرار مي گيرند..مهمترين آنها باكتريBacillus thuringiensis (Bt)  است كه معروفترين و پركاربردترين آفتكش بيولوژيكي است. امروزه Bt تنها حشره كش ميكروبي است كه در بيشتر كشورهاي جهان مصرف مي شود. شركتهاي متعددي در دنيا از اين باكتري براي توليد فرآورده هاي مختلف با نامهاي تجاري گوناگون و فرمولاسيون هاي مختلف براي مبارزه با آفات زيادي روي محصولات زراعي، سبزيها و صيفي، گلها و گياهان زينتي استفاده مي كنند. اين آفتكش برخلاف آفتكشهاي شيميايي تا زمان برداشت نيز روي محصولات مختلف خوراكي قابل استفاده است و به دليل عملكرد انتخابي، براي ساير ارگانيسم هاي زنده خطري ندارد. فعاليت حشره كشي توكسين استرين هاي مختلف Bt با هم متفاوت است، با اين وجود مجموعه دلتا- اندوتوكسين هاي  Btبا بيشترين خاصيت حشره كشي روي گونه هاي وسيعي از راسته هاي سخت بالپوشان، بالپولكداران و دوبالان مؤثر است. سميت برخي از دلتا- اندوتوكسين هاي  Bt با حشره كشهاي فسفره آلي كه كاربرد وسيعي هم دارند برابر است. توكسين هاي  Bt برخلاف حشره كشهاي فسفره آلي بسيار اختصاصي هستند و به همين دليل به بيشتر حشرات مفيد و ارگانيسم هاي زنده آسيب نمي زنند، به علاوه در طبيعت تجزيه مي شوند و پايدار نيستند. باكتري Bt يك نوع توكسين با نام بتا- اگزوتوكسين نيز توليد مي كند كه مقاوم به دما مي باشد كه در كشاورزي مصرف ندارد زيرا سميت آن محدود به حشرات نيست. بر اساس قوانين و مقررات ثبت آفتكش هاي ميكروبي EPA، فرآورده هاي بيولوژيك بر اساس باكتري Bt بايد فاقد بتا اگزوتوكسين باشند. از دهه ۱۹۸۰ ميلادي به دليل مقاومت حشرات به آفتكشهاي شيميايي و يا ممنوع شدن استفاده از برخي آفتكشها، استفاده تجاري از  Btبه شدت رواج يافت.
امروزه فرآورده هاي تجاري گوناگوني به صورت حشره كش عرضه مي شود. حشره كشها كاملاً اختصاصي هستند و هر زيرگونه يا سويه[۳]، آفات خاصي را روي ميزبانهاي مشخصي كنترل مي كند. ۳۴ زيرگونه Bt شناخته شده است كه تعدادي از زيرگونه هايي كه استفاده از آنها رايج تر است عبارتند از:
زيرگونه kurstaki عليه حشرات گروه Plutella از راسته بالپولكداران مانند پروانه پشت الماسيPlutella    xylostella روي سبزيجات، درختان ميوه، ذرت و غلات دانه ريز و درختان جنگلي و زينتي به كار مي رود.
زيرگونه aizawai عليه حشرات گروه Spodoptera از راسته بالپولكداران و آفات مقاوم يا نه چندان حساس به زيرگونه kurstaki  مانند گونه هاي Spodoptera ،Heliotis ، Helicoverpa ،  Pierisو  Ostrinia nubialis روي محصولات زراعي سبزيها، پنبه، ذرت، درختان ميوه و گياهان زينتي به كار مي رود.
زيرگونه tenebrionis عليه سخت بالپوشان مانند سوسك كلرادو سيب زميني Leptinotarsa decemlineata روي گياهان خانواده Solanaceae به ويژه سيب زميني توصيه مي شود.
زيرگونه japonensis  عليه سخت بالپوشان خاكزي روي گياهان زينتي، فضاهاي سبز و چمن ها مصرف مي شود.
زيرگونه israelensis  عليه حشرات راسته دوبالان در محيط هاي آبي و گلخانه ها كاربرد دارد.
فرآورده هاي تجاري به صورت تركيب زيرگونه هاي kurstaki و ساير زيرگونه ها مانند aizawai براي كنترل توأم حشرات راسته بالپولكداران و سخت بالپوشان نيز تهيه شده است. غير از Bt  باكتري هاي ديگري نيز در كنترل حشرات مؤثر هستند كه اگرچه در مقايسه با Bt كاربرد محدودتري دارند ولي در مديريت تلفيقي آفات جايگاه مهمي دارند.
برخي از زيرگونه هاي ثبت شده عبارتند از:
 
عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ):  
acillus thuringiensis strains for control of Plutella group of Lepidoptera
نام علمي :subsp. kurstaki (Btk and related types) Bacillus .
آفا ت هدف  : براي كنترل لاروهاي Lepidoptera ، به ويژه  پروانه پشت الماسي Plutella xylostella و ساير آفات سبزي و جنگلي مصرف مي شود.
محصولات  هدف : سبزيها، ميوه ها، ذرت، غلات دانه ريز، در باغها و جنگلها.
فرمولاسيون  :  حشره كش هاي  Btبه صورت تركيبي از كريستال هاي اندوتوكسين و اسپورهاي زنده باكتري عرضه مي شود و فرمولاسيون هاي مختلفي مانند سوسپانسيون(تعليق) (SC)، طعمه گرانول شده(GB)، طعمه آماده مصرف(RB)، سوسپانسيون امولسيون(SE)، گرانول(GR)، امولسيون روغني غليظ(OF)، پودر قابل گردپاشي(DP)، گرانول قابل پخش در آب(WG) و پودر با قابليت ترشوندگي(WP) به صورت تجاري توليد مي شود. در برخي موارد فرآورده هاي حاصل به صورت كپسولي[۴] در سلولهاي باكتري Pseudomonas fluorescens Migula تهيه و عرضه مي گردد. اين فرمولاسيون را Cell Cap نيز مي نامند.
نام تجاري  : با بيش از ۳۰ نام تجاري توسط شركتهاي مختلف عرضه مي گردد مانند:
Biobit (Valent BioSciences) وBactospeine ، Foray،  (Isagro)وBactucide(Caffaro)،
(Valent BioSciences)و(Rincon-Vitova)، DiPel(Biocontrol Network)، Baturad(Cequisa)،
 Scutello 2x (Biobest)و Scutello، Koppert)).Bactospeine Koppert                                      
 
[1] Crystalline protein matrix
[2] Plant growth promoter regulator (PGPRs)
[3] استرين(strain)