آفات پروانه اي

پروانه حلزونی
نام علمی : Apterona crenulella  

(psychidae), Lep.
این حشره یکی ازآفات برگخوار درختان میوه است .
میزبانها: سیب ، گیلاس، گیاهان علفی مانند خانواده گندمیان
مناطق انتشار:استانهای شمالی ، اصفهان، مرکزی و خراسان و دیگر مناطق میوه خیز کشور. 

مرفولوژی:
حشره نر بالدار و عرض آن با بالهای باز ۱۲-۱۰  میلیمتر بدن بسیار باریک و شاخک ها شانه ای افراد نر بالدار و پروانه های ماده که در تمام طول عمر خود بی بال هستند در داخل محفظه گلی زندگی میکنند.
لارو کامل ۹-۸ میلیمتر طول، دارای ۳ جفت پای سینه ای قوی و سیاه رنگ و ۵ جفت پای شکمی کوچک رنگ عمومی بدن لارو قهوه ای در طرفین بندهای اول تا سوم سینه و دو بند آخر شکم دو لکه سیاه دیده میشود کپسول سر مشخص وسیاه رنگ لاروها با استفاده از تارهای ابریشمی با ذرات خاک و ترشحات دهانی محفظه حلزونی شکل ساخته که در تمام مدت عمر در آن به سر برده و با آن حرکت می کنند.
لاروهای نئونات زمستانگذران بوسیله تارهای ابریشمی از پوسته های حلزونی خارج و خود را به سطح برگ میرسانند.
تغذیه به طور جزئی از برگهای درخت هنگامی که برای زمستانگذرانی به بالای درخت سیب میروند. محل استقرار آنها بیشتر روی سرشاخه هاست.  
پس از استقرار لاروها ، پوسته سر و قفس سینه از بدن جدا شده و باقیمانده آن تبدیل به پوسته قهوه ای رنگی می گردد که درون آنرا مایعات و مواد حاصل از هیستولیز بدن پر می کند.
تعداد تخم ها متفاوت.
لاروها در اواخر مرداد ماه از تخم ها خارج و به صورت نئونات تا سال آینده زمستانگذرانی می کنند.

طرز خسارت:
روی برگها لکه های متعدد مایل به سفید مشاهده میشود که از خورده شدن پارانشیم بالایی برگ توسط لارو است به طوریکه کوتیکول زیرین دست نخورده باقی می ماند
این حشره یک نسل در سال دارد.  
  
سفیده رگ سیاه:
Black-Veined White نام علمی

Aporia crataegi
(Lep.:Pieridae)
تاریخچه
پروانه رگبال سیاه یا سفیده رگ سیاه، كه دراصطلاح آلمانی به آن سفیده درخت می گویند در ایران از سالهای دور وجود داشته واولین بار جلال افشار در  شمسی گزارش نموده است،دواچی نیز در سال ۱۳۲۸ مختصراً به شرح آن پرداخته است . سال ۱۳۱۶
مناطق انتشار و میزباناین حشره در ایران تا كنون از مناطق اطراف تهران ، سواحل دریای خزر، آذربایجان ، همدان ،كرمانشاه ، كردستان ، خراسان و استانهای مركزی گزارش گردیده است . احتمال دارد  در بعضی دیگر از نواحی میوه خیز كشور نیز شیوع داشته باشد
لارو این آفت به درختان میوه مانند سیب،گلابی،گوجه،بادام،آلبالو،گیلاس،زردآلو،هلو،گردو، ازگیل، زالزالك حمله می نماید

شناسایی حشرات کامل:
رگبال های این پروانه دودی متمایل به سیاه و بدین جهت به آن سفیده رگ سیاه می گویند . در لبه خارجی بالها و اطراف رگبالها پولك های سیاهی دیده می شود. رنگ بدن پروانه سیاه و از موهای سیاه نازك و ظریفی پوشیده شده است . سطح زیری بالهاسفید مایل به سبز ، شاخكها سنجاقی و سیاه و در افراد ماده ۴ مفصلی ومفصل آخر سیاه رنگ است حشره كامل پروانه سفید نسبتاً بزرگی است كه عرض ماده  با بالهای باز ۶۶-۵۸ میلیمتر ونر حدود  ۵۲-۴۷ میلیمتر است.طول بدن حشره ماده۲۴-۲۲و نر ۱۹-۲۱میلیمتر می باشد .

تخم:
تخم های این پروانه روز پرواز گلدانی شكل و ارتفاع آن كمتراز یك میلیمتر می باشد رنگ آنها زرد لیمویی و در قطب فوقانی۷-۶ برجستگی شعاعی دارند و در سطح آن۱۴-۱۲ خط طولی برجسته دیده می شود كه به طرف پایین ادامه داشته و در اواسط طولی تخم به تدریج محو می شود طول تخم ۰,۹۵و قطر آن ۰,۵۲ میلیمتراست.

لارو:
لاروهایی كه تازه از تخم خارج می شوند ، به رنگ خاكستری تیره بوده و مجهز به تعدادی موهای كوتاه و متراكم در تمام سطح بدن هستند
لاروها به مجرد رسیدن به سن سوم رنگین تر می شوند و از این سن به بعد ، در هر یك از مفصلهای شكم و همچنین در بندهای میان و پس قفس سینه مجهز به دو دسته مو به رنگ نارنجی می شوند كه توسط خط سیاه میان پشتی از هم مجزا می گردند.
بعلاوه هر یک از مفصلهای شکم در طرفین مجهز به یک دسته موهای سفید میباشد.این موها در میان و پس قفسه سینه زرد رنگ هستند.لاروهای کامل به طول ۴۵-۳۵ میلیمتر میرسند.

شفیره:
شفیره به رنگ سفید مایل به زرد و در سطح بدن منقوش به تعدادی  خطوط و نقطه های منظم تیره میباشد وتقریباً ۲۵ میلیمتر طول دارد و مثل شفیره سایر
پروانه های خانواده ی (پیریدا) به شکل هندسی و زاویه دار و سخت بوده و درون پیله قرار ندارد

خسارت:
این آفت به درختان میوه حمله میکند،لاروهای زمستانگذران پس از خروج از لانه های زمستانی خود شروع به تغذیه از برگهای جوان درختان میزبان نموده و روی آنها تار می تنند.

زیست شناسی:
سفیده رگ سیاه زمستان را به صورت لاروهای غیر کامل (لاروهای سنین ۴و۳) در داخل لانه هایی که از تارهای خود و برگ درختان تهیه مینماید به سر میبرد. در اوایل بهار این لارو ها از لانه ها خارج شده و پس از ۳-۴هفته تبدیل به شفیره میشوند.حشرات کامل حدود اواسط اردیبهشت ماه ظاهرمی شوند
حشرات کامل پس از ظاهر شدن،جفتگیری نموده و حشره ماده تخمریزی مینماید.جفتگیری معمولاً ۳۰-۴۵ دقیقه طول میکشد و نرها پس از آمیزش میمیرند.پروانه های ماده بارور در مدت ۳-۵روزتخمهای خود را به صورت دسته های ۵۰-۱۰۰  تایی روی برگها و نزدیک جوانه ها قرار میدهند.هر حشره ماده جمعاً ۳۰۰-۸۰۰ عدد تخم میگذارد تخمها پس از ۲ هفته تفریخ شده و لارو ها شروع به تغذیه از برگها مینمایند آنگاه لاروها بتدریج به تشکیل لانه های زمستانی خود میپردازند و حدود ۸-۸,۵ماه دوره دیاپوز لاروی طول میکشد و بدین جهت این حشره درسال فقط یک نسل دارد مبارزه بریدن و سوزاندن لانه های زمستانی آفت،موقع هرس درختان نقش عمده ای در کاهش آفت خواهد داشت
مبارزه شیمیایی علیه این آفت آسان ولی توصیه نمیشود و در صورت  لزوم میتوان با مصرف یکی از سموم فسفره در اوایل بهار با لاروهای جوان آفت مبارزه نمود لاروهای سفیده رگ سیاه،معمولاً توسط یک نوع زنبور از خانواده باراکونیدا پارازیته میشوند و درصد پارازیتیسم در حدود ۴۰% میباشد

اخیراً  برای مبارزه بیولوژیک علیه این آفت از باکتری thuringiensis Bacillus استفاده میشود 
            
كرم برگخوار سیب زمینی :
نام علمی : Spodoptra exigua

خانواده: Noctuidae.Lep

میزبان:
علاوه بر چغندر قند به بسیاری از گیاهان زراعی نظیر یونجه، ذرت، پنبه، گوجه فرنگی، سیب زمینی ،باقلا،سویا و... حمله می كند
مناطق انتشار:در اكثر نقاط ایران وجود دارد.

خصوصیات ظاهری:
پروانه ای نسبتا“ كوچك. بالهای جلویی به رنگ قهوه ای و یا خاكستری بوده و هر یك از آنها دارای دو لكه هستند كه لكه اولی لوبیایی شكل و قهوه ای رنگ و لكه قاعده ای گرد و به رنگ زرد صدفی تا نارنجی بالهای عقبی به رنگ سفید متمایل به خاكستری بوده. تخمهای این آفت كوچك و گرد است به رنگ زرد كمرنگ تا زرد متمایل به سبز می باشد.

رنگ لاروها به طور معمول سبز است ولی گاهی به رنگ خاكستری و حتی تیره هم دیده می شود در دو طرف بدن سه نوار طولی و باریك به رنگهای سیاه نارنجی و سفید كشیده شده است
لاروهای سن آخر پس از تغذیه و تكمیل رشد خود در بین كلوخه ها یا داخل خاك با استفاده از ترشحات بزاقی خود لانه ای از گل درست می كند و تبدیل به شفیره در داخل این لانه ها می شوند.

بیولوژی:
در اواخر اسفند و اوایل فروردین ماه شفیره ها تبدیل به پروانه شده و در اوایل فروردین در طبیعت ظاهر می شود و تغذیه مختصری از شهد و شبنم نموده سپس تخم گذاری می كند. سپس لاروها ظاهر می شود و شروع به تغذیه می كند لاروها پس از 4بار پوست اندازی تبدیل به شفیره می شوند و سپس حشره بالغ می شود این حشره دارای 5نسل می باشد.
زمستان گذرانی:این آفت زمستان را در مناطق سرد سیری به صورت شفیره و در مناطق گرمسیری به صورت های مختلف از قبیل حشره كامل، شفیره، لارو، و تخم مشاهده می شود.

علائم خسارت:
علائم آن به صورت مشبك شدن برگ ظاهر می شود و بعد برگها را سوراخ می كنند.

مبارزه:
الف)زراعی:۱)شخم عمیق پس از برداشت ۲)كنترل علفهای هرز در داخل و اطراف مزرعه ۳)یخ آب زمستانی برای از بین بردن شفیره ها و لاروها

ب)بیولوژیك:در روی این آفت مجموعه ای از زنبورها و مگسها و بالتوریها، ویروسها، باكتریها و حتی پرندگان فعال هستند.

ج)شیمیایی:كنترل آفت باید موقعی كه تعدادی از تخمها باز و لاروهای سن یك خارج شده باشند صورت گیرد. در اوایل اردیبهشت سمپاشی با سموم ۱)امولسیون اتریمفوس متیل۵% به مقدار۱,۵ لیتر در هكتار ۲)پودر وتابل دیپتركس۸۰% به میزان یك كیلو گرم در هكتار ۳)لاروینDF80 به میزان یك كیلو گرم در هكتار.

پرطاووسی گلابی :
نام علمی : saturnia  pyri
۱. رنگ بالها قهوه ای متمایل به خاكستری.     
۲.  لبه بالها دارای حاشیه سفید رنگ  و در وسط هر یك از بالها در قسمت عرضی یك نوار دندانه دار دیده می شود.  
۳. روی بالها چهار لكه درشت تیره و دایره ای شكل كه دور آن را هاله ای از دوایر رنگین فرا گرفته.
۴. تخم ها بزرگ و به رنگ سفید كدر و به صورت دسته ای گذاشته میشود.
۵. لارو حشره خیلی بزرگ وطول آن در آخر دوره رشد به ۱۵ سانتیمتر می رسد.
۶. رنگ آن سبز و روی حلقه های بدنش غده های برجسته آبی رنگ با موهای طویل دیده میشود.
۷. شفیره بزرگ و در یك پیله قهوه ای رنگ از جنس ابریشم در بالای درخت  است  و زمستان گذرانی به این صورت است

گیاهان مورد حمله:
 گلابی – سیب – توت –بادام – پسته –زبان گنجشك –صنوبر – بید - گوجه
خسارت این آفت مربوط به دوره لاروی است و لاروها با توجه به اندازه بزرگشان از برگها تغذیه می كنند.

مبارزه :
چون این حشره در سال یك نسل دارد و جمعیت آن به آستانه زیان اقتصادی نمی رسد سمپاشی علیه این آفت لازم نمی شود و با جمع آوری لاروها با آن مبارزه مكانیكی می كنند.

مینوز لكه تاولی روی برگ :
نام علمی :‌ Phyllonorycter corylifoliella
تاریخچه :
این آفت دردنیا ابتدا درسال  ۱۹۳۱ میلادی به وسیله ژرازیموف (Gerasimov)نام گذاری شده است.

گیاهان میزبان و مناطق انتشار:
این آفت به درختان  سیب ، به و گلابی حمله  می كنند و خسارت خفیف آن روی زالزالك و ازگیل در برخی نواحی كوهستانی  شمال تهران نیز مشاهده شده است .

بیولوژی :
یكی دیگر از مهمترین پروانه های مینوز برگ درختان میوه در ایران كه مخصوصا به فراوانی روی برگ درختان سیب دیده می شود .

مرفولوژی:
حشره كامل پروانه كوچكی است كه با بالهای باز در حدود mm۸-۹ عرض دارد تخمها به طورانفرادی در سطح بالائی برگها گذاشته می شود .
لاروها در مراحل رشد اولیه سبز روشن وبدون پا ولی لاروهای بالغ زردرنگ ودارای پاهای كاذب هستند البته بندششم شكم همواره بدون پا باقی می ماند. شفیره روی كوتیكول داخل پیله سفید نازكی تشكیل می شود .

نحوه خسارت :
 لاروها پس از تفریخ وارد پارانشیم روئی برگ شده و ایجاد دالان های باریك می كنند این دالان ها وسیع می شوند وبصورت تاول پهن در می آیند در این مرحله لاروها بوسیله رشته های
ابریشمی موجب تحدب كوتیكول می شوند و یك فضای خالی زیر آنهاایجاد می كنند همچنین گهگاه این تاول ها باعث تاشدن و دوخته شدن دو پهنه برگ بهم می شوند .

زیست شناسی :
این آفت تابع شرایط آب و هوایی معتدل گرم وخشك است.
زمستان را بصورت لارو كامل در داخل تاول هائی كه روی برگ ایجاد كرده است بسرمی برند.
این آفت در اطراف تهران بین ۲ تا ۴ نسل در سال دارد.

روشهای كنترل:
مبارزه زراعی
عملیات شخم پاییزه پس از ریختن برگها نیز می تواند از تراكم آفت بكاهد .
مبارزه شیمیایی :
الف) دلتامترین(دسیس 2,5% EC به نسبت ۰,۵در هزار)
ب) پرومترین(آمبوش EC25% به نسبت ۰,۷ درهزار)
ج) فن پروپاترین (دانتیل EC10% به نسبت ۰,۶ در هزار)

پروانه تخم انگشتری :
نام علمی
Malacosoma neustria L
تاریخچه                                   
پروانه تخم انگشتری كه نام فارسی آن ازطرزقرار گرفتن تخم ها بصورت حلقه ی انگشتر در روی شاخه ها اقتباس شده است،یکی از آفات درختان میوه وجنگلی در ایران می باشد.
در ایران دو گونه  از جنس Malacosoma شناخته شده است :                                     
M. neustria L
M. parallela Stgr

شناسایی:

حشره كامل:
حشرات با لغ، پروانه های كوچك تا متوسط بوده که عرض پروانه نربا بال های باز ۲۲-۲۴و ماده ها ۲۶-۳۱ میلیمتر است روی هر بال دو خط عرضی وجود دارد.

تخم :
تخم ها ، استوانه ای  و بشكه مانند بوده و بصورت حلقه دور سرشاخه های نازك درختان میزبان گذاشته می شود تعداد تخم ها در هر دسته ۱۰۰-۳۰۰عدد و برنگ قهوه ای خاكستری بوده و بر روی آن یك ماده خاكستری رنگ ترشح می گردد كه تخم ها را در برابر عوامل نامساعد حفظ می نماید.

لارو:
لاروها برنگ تیره و با نوارهای طولی رنگارنگ است روی هر حلقه بدن لارو یك جفت لكه سیاه كوچك و متقارن مشاهده می شود كه از محل آن دسته موهای سیاه بلند براق خارج شده اند .

شفیره :
شفیره برنگ قهوه ای تیره بوده و در داخل پیله ابریشمی نازك تشكیل می گردد.
 پیله ها به شكل بیضوی كشیده و برنگ سفید مایل به زرد به تعداد ۳ یا۴ عدد پهلوی هم در داخل تا خوردگی برگ ها كه بوسیله خود لارو ایجاد شده قرار می گیرند.

مناطق انتشار:                                      
این حشره در اكثر نقاط میوه خیز كشور دیده می شود در تهران ، مركزی ، كرمانشاه،كردستان وخراسان انتشار دارد ولی تراكم آن در شمال كشور به ویژه استان های گلستان ، مازندران وگیلان بطور محسوس بیشتر است .

گیاهان میزبان                        
از نقطه نظر گیاهان میزبان تاكنون روی سیب ، گلابی ، زالزالك ، سنجد تلخ ، بید ، گوجه ، هلو ، افرا ، توسكا ، زرشك ، گیلاس جنگلی ، گوجه جنگلی وغیره دیده میشود.

شیوه وشدت خسارت :                 
خسارت این شب پره مربوط به لارو آن است كه از اواخرفروردین ماه همزمان با تورم وتغییر رنگ جوانه های گل در طبیعت ظاهر می شوند لارو ها برگخوار بوده و روی سرشاخه ها اقدام به بافت تور میكنند .
شدت لارو گاهی بقدری زیاد است كه موجب لخت شدن درخت ها و در نتیجه ضعف عمومی آن ها می گردد.

زیست شناسی :                         
پروانه تخم انگشتری در سال فقط یك نسل دارد.
زمستان را بصورت دستجات تخم كه روی شاخه های باریك درختان قرار داده میشوند می گذراند .
این حشره مدت ۹ ماه از سال را در حال دیاپوز در مرحله تخم بسر می برد.
لاروهای نئونات بعد از خروج بطور دسته جمعی روی برگ ها متمركز شده و بوسیله ی تارهای ابریشمی بلند لانه های انبوهی روی سرشاخه ها ایجاد می كنند.
وسعت لانه ها بتدریج ضمن نشو ونمای لاروی زیادتر وبه ترتیب سرشاخه ها وشاخه ها و حتی قسمتی از تاج درخت را فرا می گیرند و از این جهت این لاروها در زبان انگلیسی  The tent caterpillars یا لارو های خیمه زن نامیده می شوند.
تغذیه لارو ها از قسمت حاشیه برگ است .
لارو های سنین اول همیشه داخل لانه باقی مانده و از برگ های داخل یا اطراف تغذیه می كنند.
لاروهای سن ۳و۴بطور ردیفی بدنبال هم یا پراكنده كوچ كرده وازشاخه های دیگر تغذیه می نمایند .
دوران لاروی حدود   ۲,۵ ماه بطول می انجامد .       
شفیره های كه قهوه ای رنگ می باشند در داخل پیله ی نازك تشكیل می شوند
دوره شفیرگی كوتاه ودر مناطق كوهستانی ۱۶-۱۸روز طول می كشد.
حشرات كامل بعد از ۱۷روز از شفیره خارج می شوند.
حشره ماده بعد از جفتگیری ۱۰۰-۲۰۰ عدد تخم می گذارد كه اولین تخم ها از اواخر دهه اول تیر ماه دیده می شود این تخم ها تا اواخر فروردین سال بعد به همان حالت باقی می مانند.

جنبه های مدیریتی مبارزه با آفت    
زمان خروج لاروهای سن اول از تخم های زمستان گذران مصادف با مراحل رشدی سیب است بنابراین برای انجام مبارزه دقیق لازم است كه با مشاهدات پیگیر تاریخی را كه حداكثر تعداد لاروها از تخم خارج شده اند را تعیین نمود وسپس اقدام به سم پاشی كنیم. خوشبختانه زندگی این حشره با لیسه ها قابل انطباق است به عبارت دیگر با سم پاشی علیه لیسه هاقبل ازبازشدن گل این حشره كنترل خواهد شد.
مبارزه شیمیائی علیه این آفت در بهار بعد از ظهور لاروهای جوان انجام  می گیرد، برای مبارزه می توان از حشره كش های فسفره مانند مالاتیون به نسبت دو در هزار استفاده نمود.
ضمنا” در موقع هرس درختان میوه چنانچه شاخه هایی روی آنها دسته های تخم وجود دارد بریده شود در انهدام آفت نقش مهمی دارد.