بررسی مشکلات و معضلات کودهاي شیمیایی

  • استفاده بی رویه از کودهاي شیمیایی در کشاورزي منجر به آلوده شدن آب و مواد غذایی مصرفی مردم و در نهایت بروز عوارض خطرناکی در آنها می شود. در صورتی که استفاده از کودهاي شیمیایی به صورت بی رویه باشد، وارد آبهاي زیرزمینی و در نهایت از طریق محصولات کشاورزي وارد غذاي انسانها می شود
  • میزان مصرف و نوع کودهاي شیمیایی در کشاورزي در صورتی که بیش از حد لازم باشد علاوه بر ضرر اقتصادي که به جامعه وارد می کند مواد غذایی مصرفی مصرف کنندگان را هم تحت تاثیر قرار می دهد.
  • در صورت استفاده بیش از حد کودهاي شیمیایی در کشاورزي نیترات هاي اضافه آن وارد آب می شود، آب توسط مردم مورد مصرف قرار می گیرد و در نهایت در بدن به ترکیبات سرطان زا تبدیل خواهد شد.
  • متاسفانه با توجه به اینکه هم نوع سموم شیمیایی و هم میزان آن در کشاورزي، آزمایشگاه ها و ... نیاز به نظارت بیشتري دارد در کشور شاهد کنترل ضعیف بر این مساله هستیم به طوریکه براي مثال در برخی از آزمایشگاه ها با توجه به منبع مصرف برخی از انواع سموم هنوز مورد استفاده قرار می گیرد.
  • مصرف بی رویه کودهاي شیمیایی در بخش کشاوري موجب شیوع سرطان معده می شود. مصرف غیر منطقی و بی رویه کودهاي شیمیایی در مزرعه ها و باغ ها مهمترین عامل شیوع سرطان معده در کشور محسوب می شود .
  • استفاده بی رویه از کودهاي شیمیایی خاك را آلوده می کند
  • در زمینه استفاده از کودهاي شیمیایی در مزارع کنترلی نمی شود .
  • وجود بالاي نیترات در موادغذایی و آب آشامیدنی توسط باکتریها در معده به ماده سرطان زاي نیتریت تبدیل می شود .
  • سرطان معده شایع ترین سرطان در ایران است
  • کشاورزان بااین باور غلط که کودهاي شیمیایی موجب بازدهی بهترمحصولات آنها می شود، کودهاي شیمیایی را باقیمت هاي بالا از بازار سیاه تهیه می کنند .
  • استفاده بی رویه کودهاي شیمیایی درمزارع سبزیکاري رواج بیشتري دارد. در صورت ساماندهی نکردن آن علاوه بر محصولات، سفره هاي آب زیرزمینی نیز در معرض آلودگی قرار می گیرند .
  • چنانچه کشاورزان بر اساس نتایج آزمون هاي آب و خاك و توصیه هاي کارشناسان مبادرت به مصرف منطقی کودهاي شیمیایی کنند هیچ مشکلی بوجود نخواهد آمد
  • با تاکید بر اینکه کودهاي شیمیایی سبب تخریب حیاتی خاك و » -کشاورزي پایدار با تاکید بر استفاده بهینه از سموم و کودهاي شیمیایی تعادل موجود در آن می شوند.
  • کاربرد نامتعادل کودهاي ازته ممکن است سبب کاهش پ ك و کم شدن قابلیت دسترسی گیاهان به فسفر شود .
  • همچنین استفاده مداوم از کودهاي مصنوعی سبب کاهش عناصر کمیاب مانند روي ، آهن ، مس و منگنز خواهد شد که بر روي سلامت گیاهان ، جانوران و انسان تاثیر خواهند گذاشت .
  • مصرف کودهاي ازته در شالیزارهاي شمال ایران زیاد بوده و از طرفی سطح آب زیرزمینی بالاست ، بنابراین امکان آلوده شدن آبهاي زیرزمینی به نیترات در این منطقه زیاد است .
  • بنابر نتایج یک تحقیق ، غلظت نیترات درچاههاي آب اطراف شالیزارهاي بابل تعیین و مشخص شد که بین مصرف کودهاي ازته و آلودگی آبهاي زیرزمینی به نیترات همبستگی مثبت وجود دارد
  • با توجه به حد مجاز ازت نیتراتی که به وسیله سازمان جهانی بهداشت ۴۵ میلی گرم در لیتر می باشد، ۲۵ درصد از چاه هاي نمونه برداري شده آب مشروب شهر بابل داراي غلظتی بیش از حد مجاز بود .
  • به دلیل مصرف زیاد سموم و کودها در استان مازندران ، آمار سرطان هاي گوارشی و تنفسی چندین برابر میانگین متوسط کشور است.
  • کودهاي شیمیایی مصرفی درکشورهاي توسعه یافته و درحال توسعه سبب تشدیدخطرات جانی ناشی از افزایش اکسید ازت در اتمسفر و استراتوسفر می شود.
  • در استراتوسفر جو فوقانی اتمسفر ۲ج سبب کاهش ازن و در نهایت افزایش درجه گرماي جهانی می شود که این پدیده به اثر گلخانه یی موسوم است که نتیجه آن عدم ثبات آب و هوا خواهد شد.
  • نظارت ارگان هاي دارو و غذا، کشاورزي و محیط زیست بر این مساله باید با جدیت بیشتري پیگیري شود

مزایا و معایب مصرف کودهاي شیمیایی در کشاورزي
از مزایاي کودهاي شیمیایی، بهاي ارزان، کاربرد سهل و آسان، درآمد کاذب کوتاه مدت (بدون توجه به استهلاك سرمایه اصلی یعنی خاك و مواد آلی آن) است .
شیوع بیماري ها و آفات متعدد مثلا شیوع آتشک گلابی در باغ هاي گلابی کرج و قزوین، نماتد در مزارع چاي و حتی شانکر مرکبات در جنوب کشور عمدتا زاییده مصرف نامتعادل کودها می باشد .
نظرات بانک جهانی درباره مصرف کودهاي شیمیایی در ایران می تواند مؤید مصرف نامتعادل کود در کشور باشد که به شرح زیر می باشد :
توزیع نابرابر کودهاي شیمیایی، بخش خصوصی جایگاهی ندارد (تقویت بخش خصوصی و فراهم آوردن امکان رقابت فعالانه، ایجاد یک محیط تجاري و حقوقی صحیح و اتخاذ یک خط مشی پایدار و فعال از جانب دولت براي تقویت مشارکت بخش خصوصی، نظام قیمت گذاري سبب اسراف در مصرف کود شیمیایی می شود، عدم توازن بین کود شیمیایی در دسترس و کودشیمیایی مورد نیاز، ضعف تحقیق درکاربرد کود .
تجارب سایر کشورها در کنترل مصرف کود شیمیایی می تواند به مصرف متعادل کود در کشور کمک کند که در زیر به دو مورد اشاره می شود:
در انگلستان تولید گندم در هر هکتار در حدود ۷,۵ تن تثبیت شده و تولید بیشتر از آن را وزارت کشاورزي صرفا به خاطر مسایل زیست محیطی ممنوع شده است .

آشنایی با انواع کودها و مزایا و معایب

  • سولفات آمونیم :
معایب :
پائین بودن درصد مواد غذایی آن (که حمل و نقل آن را دچار مشکل می کند)، عدم امکان استفاده در سیستم آبیاري تحت فشار به علت  گرفتگی نازل ها (ترکیب سولفات با یون کلسیم و تشکیل گچ) (ملکوتی، م.ج. ۱۳۷۸)
مزایا :
کمتر از سایر کودهاي ازته (نظیر نیترات آمونیم) از خاك شسته می شود، سولفات علاوه بر خاصیت اصلاح کنندگی خاك جذب گیاه هم می شود. سولفت آمونیم بهترین کود ازتی براي خاك هاي قلیایی و آهکی ایران شناخته شده است (چون هم اسیدزا است و هم داراي مقداري گوگرد به عنوان ماده غذایی است)

  • نیترات آمونیم :
معایب :
جاذب الرطوبه اي بودن، کلوخه اي شدن، خطر انفجار، (به هنگام انبار، نیترات آمونیم نباید در مجاورت مواد روغنی نگهداري شود. همچنین( به دلیل جذب رطوبت، درب نایلونی کیسه ها باز نشود) (ملکوتی، م.ج۱۳۷۸)

مزایا :
درصد تلفات تصعید (به صورت آمونیم) کمتر از اوره است (چون آنیون نگهدارنده آن )نیترات) قوي تر از کربنات (آنیون) موجود در اوره است. ارجحیت مصرف براي درختان میوه: به دلیل دارا بودن دو یون قابل جذب (نیترات و آمونیم بر مصرف اوره ترجیح داده می شود. در مراتع و دیمزارها مخصوصا در مناطق سردسیري، مصرف نیترات آمونیم بر اوره (در صورت تقسیط) ارحج است. نیترات آمونیم را نمی توان در شالیزارها استفاده نمود (به دلیل آبشویی سریع نیترات و عدم نیاز برنج به نیترات) تحت چنین شرایطی مصرف آمونیم ترجیح داده می شود .

راهکاري براي صرفه جویی در تولید و مصرف کودهاي شیمیایی و کاهش آلودگی هاي زیست محیطی
در کشور ما سالانه بیش از ۲,۵ میلیون تن اوره جهت تامین نیاز ازت گیاهان در صنایع کشاورزي استفاده می شود استفاده از کود اوره سبب کاهش راندمان خاك و آلودگی شدید آن ، تشکیل نمکها و کمپلکسهاي دیگر در خاك (شوره بستن) و تجمع اوره در بافت گیاهان (عامل سرطانهاي دستگاه گوارش در انسان) می گردد.
همانطور که ذکر شد مصرف کود اوره در کشور سالانه ۲,۵میلیون تن است که از این مقدار۹۰۰ هزار تن در کشور تولید و بقیه از خارج وارد می شود . این مسئله ، هزینه هاي بسیار بالایی حدود ۶۵۰ میلیون دلار را بدنبال دارد .براي جلوگیري از مضرات فراوان استفاده از کود اوره ، بهترین راه حل ، استفاده از کود اوره با پوشش گوگردي است.
با استفاده از این نوع کود ، مصرف سالانه کشور یک پنجم تا یک دهم کاهش می یابد و این در حالیست که همان اثر کود اوره (البته صرفنظر از مضرات آن ) را به همراه خواهد داشت . کشاورز یا باغداري که سالانه ۱۰۰۰ کیلو کود اوره مصرف میکند باید با قیمت یارانه اي ۴۵ هزار تومان و به قیمت آزاد ۲۶۰ هزار تومان پرداخت نماید اما اگر این کشاورز از کود اوره با پوشش گوگردي استفاده نماید علاوه بر مزایاي استفاده از این نوع کود براي زمین کشاورزي؛ مصرف کود را به ۱۰۰الی ۲۰۰ کیلو گرم کاهش می دهد این کشاورز حتی اگر این میزان کود را به قیمت آزاد نیز خریداري نماید باید مبلغ بین ۳۲ تا ۶۴ هزار تومان پرداخت نماید.
با این عمل علمی و سنجیده از به هدر رفتن ۴۵۰ میلیارد تومان یارانه زیان بار جلوگیري خواهد شد و بهره وري و عمر مفید زمین هاي کشاورزي نیز افزایش خواهد یافت.
بیش از ۹۰% از زمینهاي کشاورزي ایران آهکی با PH بالا بوده و این مسئله باعث کاهش راندمان جذب عناصر ریز مغذي که از اهمیت بالایی  در رشد و نمو گیاهان برخوردارند میگردد، استفاده از کود اوره با پوشش گوگردي با درصد پوشش هاي متفاوت (سرعت انحلالهاي متفاوت) به تنهایی و یا بصورت مخلوط با اوره جهت تامین بموقع ازت مورد نیاز گیاه از کاربرد اوره مناسب تر است.
این مسئله اگر بصورت دقیق ، بررسی و بر اساس نوع کشت و نیازهاي آن در طی دوره رشد ، شرایط آب و هوایی منطقه و آنالیز دقیق خاك اعمال گردد ، باعث افزایش چشمگیر راندمان محصولات کشاورزي ، بهبود کیفی خصوصیات خاك ، جلوگیري از آلودگی منابع آب و کاهش مصرف اوره می گردد و با توجه به پرداخت یارانه قابل توجه جهت تامین کود اوره کشاورزان و باغداران؛ این اقدام از لحاظ اقتصادي کمک بزرگی به هدفمند کردن یارانه هاي زیان بار خواهد نمود.
سالانه حدود ۶۵۰ میلیارد تومان کود اوره در کشور مصرف می شود که حدود ۴۵۰ میلیارد تومان آن یارانه است.
محصولات کشاورزي و باغی که به روش هاي کنونی در معرض استفاده بی رویه کود قرار گرفته اند براي سلامتی جامعه نیز مشکل ساز هستند؛ با عنایت به مطالب ذکر شده و اهمیت استفاده از کود اوره با پوشش گوگردي بجاي کود اوره معمولی، خصوصا جلوگیري از تخریب زمین هاي کشاورزي، افت بهره وري در بلند مدت، حفظ سلامت جامعه، جلو گیري از خروج ارز، خودکفایی کشور و صدور بخشی از کود اوره تولید داخل به سایر کشورها و کسب درآمد ارزي براي کشور؛ لازم است ادارات ترویج وزارت جهاد و کشاورزي در این خصوص فرهنگ سازي نموده و وزارت جهاد کشاورزي نسبت به تغییر الگوي مصرف غیر علمی کنونی اقدام عاجل نماید.